Создавање зелени простори – РИС (LYNX)

Поддржано од Град Скопје.

Автори
Проектот го води Здружението за истражување на градот – ГРАДОТ УБАВ, Скопје. Идејниот проект „РИС“ го изработи тим архитекти: Радмила Томовска, Ива Петрунова и Хекуран Мусли.

Контекст

Лошото урбанистичко планирање, сообраќајниот метеж, бучавата, загадувањето, иселувањето од помалите градови кон главниот град, пренаселеноста на Скопје, градбата водена од профит, губењето на зелените површини и занемарувањето на јавниот простор се дел од предизвиците со кои градот се соочува подолго време.

На Скопје му е потребно систематско мапирање на недоволно искористените јавни простори и нивно претворање во зелени места што граѓаните ги препознаваат, ги користат и во кои се вклучуваат за социјална интеракција и активна рекреација. Ваквите зелени простори можат да поттикнат позитивни општествени вредности и да го подобрат животот во градот.

Локација

Избраната локација е утврдена преку мапирање на јавните простори во Општина Аеродром. Се наоѓа зад трговскиот центар во населбата Лисиче.

Според новиот Детален урбанистички план (ДУП), локацијата е наменета како Д3 – Зеленило, спорт и рекреација. Сепак, во моментов таа е запуштен и недоволно искористен простор – „не-место“.

Цел

Идејниот проект нуди поинакво доживување и за граѓаните и за локалната урбана фауна, вклучувајќи птици, животни и инсекти.

Преку урбаната реинтерпретација на шума, проектот создава живеалиште за урбаниот див свет, а истовремено обезбедува простор за спорт и рекреација за жителите на непосредното соседство и пошироката заедница.

Еколошки преосмислен, јавниот простор промовира природни, здравствени, спортски и рекреативни вредности, создавајќи симбиотски однос меѓу луѓето и природата во градот.

Со подобрување на еколошките квалитети на јавниот простор, проектот се стреми да го подобри животот во градот и да ги зајакне неговите вредности. Тој покажува дека одржливата биоклиматска урбана ревитализација е мултидисциплинарен пристап што ја обединува анализата на сите релевантни аспекти на една локација, за да се развијат квалитетни решенија што поддржуваат здрав живот за сегашните и идните жители на градот.

Реализацијата на вакви проекти во Скопје може да го поддржи и унапреди одржливото урбано планирање преку:

• Подобрување на квалитетот на воздухот;
• Намалување на бучавата;
• Ублажување на високите летни температури предизвикани од големите асфалтни и бетонски површини и ефектот на урбан топлински остров;
• Подобрување на пешачката поврзаност и движење;
• Намалување на емисиите на јаглерод диоксид;
• Создавање хуман и еколошки ориентиран зелен простор преку биоклиматски, антропоморфни и антропоцентрични пристапи кон планирањето на јавниот простор;
• Редефинирање на урбаните вредности преку свеста дека одржливиот и зелен град зависи од однесувањето и ставовите на секој поединец во градот;
• Воведување растителни видови што се ефикасни прочистувачи на воздухот, со предност на локалните видови што се добро прилагодени на климата и лесни за одржување;
• Ревитализација на локалниот екосистем и фауна. Инсекти како пчели, пеперутки и бумбари; птици како врапчиња, ластовички, сипки, штркови, гулаби, був, детлиња, косови, врани и грлици; и животни како верверички, ежови, глодари, желки, мачки, зајаци и гуштери повторно би можеле да најдат живеалиште на локацијата. Ова би придонело кон враќање на еколошката рамнотежа и зајакнување на природните циклуси во градот;
• Овозможување разновидни активности, вклучувајќи пешачење, вежбање, спорт, дружење, игра и настапи;
• Зајакнување на социјалната кохезија во здрава и еколошки чиста средина;
• Придонес кон развојот на хармонично, еколошко, зелено и просперитетно општество.

Функција

Проектот има за цел локацијата да ја воспостави како ново ЗЕЛЕНО МЕСТО во градот. Локалните заедници можат да го користат овој препознатлив и достапен јавен простор за широк спектар физички, социјални, културни и заеднички активности.

Истовремено, просторот би функционирал како уште еден зелен филтер во урбаната средина.

Преку просторната организација и вклучувањето спортски и рекреативни содржини – атлетска патека за трчање, кошаркарско игралиште, соблекувални и санитарни јазли – проектот им овозможува на граѓаните да не бидат само пасивни набљудувачи, туку активни учесници во активностите што ќе ги изберат.

Концепт

Концептот е намерно едноставен. Целата локација се расчистува, а почвата соодветно се третира, по што се засадуваат трева и разновидна локално прилагодена вегетација, вклучувајќи листопадни и зимзелени дрвја; зимзелени и цветни грмушки; ползавци; повеќегодишни растенија; како и високи и минијатурни четинари карактеристични за скопскиот регион.

Во согласност со намената Д3 за спорт и рекреација, проектот вклучува повеќе спортски содржини.

Повеќенаменско спортско игралиште е централен елемент на проектот, опкружено со патеки за трчање поставени во кружна форма. Мал помошен објект ги содржи услужните простории, вклучувајќи соблекувални и тоалети.

Помошниот објект има кружна основа и е замислен да не доминира на локацијата, туку да дејствува како суптилен скулпторски елемент во пејзажот. Патеките за трчање се протегаат околу спортското игралиште и водат кон помошниот објект, создавајќи движење низ просторот.

Спортското игралиште е обоено во живописна боја и прикажува геометриски стилизиран рис. Со тоа се нагласуваат загрозените диви видови во Република Северна Македонија. Рисот е дива мачка што потекнува од регионот и е загрозен вид, што го прави природен симбол за концептот на реинтерпретација на шумата.

Патеките за трчање се обоени во неколку блиски нијанси на сина, евоцирајќи река што тече низ реинтерпретираната шума.

Проектот воведува и три кружни песочни површини за детска игра. Просторот за детска игра е намерно претставен во својата наједноставна форма. Наместо да се потпира на наметливи, шарени пластични реквизити, проектот ѝ дозволува на самата природа да стане дел од детската игра.

Природните бои, материјали и текстури можат да ја поттикнат детската имагинација, овозможувајќи им на децата сами да градат свои живописни, имагинативни и разновидни светови.

Влезовите во локацијата се дефинирани од три страни. На две страни пристапот е преку патеките за трчање, а третиот влез го обележуваат три сини кругови.

Проектот се одликува со изразена употреба на геометриски форми – пред сè кругови и квадрати – во комбинација со жолти и сини акценти и геометриска асфалтна уметност.